Chuyển tới nội dung chính

Vòng lặp

Vòng lặp giúp bạn tự động hóa tác vụ lặp đi lặp lại — từ duyệt danh sách học sinh, tính tổng điểm, đến xử lý hàng nghìn dòng dữ liệu. Python có nhiều cách lặp thanh lịch mà ngôn ngữ khác không có.

for loop​

Duyệt list​

students = ["An", "Bình", "Cường", "Dung"]

for student in students:
    print(f"Xin chào, {student}!")

# Output:
# Xin chào, An!
# Xin chào, Bình!
# Xin chào, Cường!
# Xin chào, Dung!

range() — tạo dãy số​

# range(stop) — từ 0 đến stop-1
for i in range(5):
    print(i, end=" ")  # Output: 0 1 2 3 4

print()  # Xuống dòng

# range(start, stop) — từ start đến stop-1
for i in range(1, 6):
    print(i, end=" ")  # Output: 1 2 3 4 5

print()

# range(start, stop, step) — bước nhảy
for i in range(0, 11, 2):
    print(i, end=" ")  # Output: 0 2 4 6 8 10

print()

# Đếm ngược
for i in range(5, 0, -1):
    print(i, end=" ")  # Output: 5 4 3 2 1

Duyệt dict​

scores = {"An": 85, "Bình": 92, "Cường": 78}

# Duyệt keys (mặc định)
for name in scores:
    print(name)  # An, Bình, Cường

# Duyệt values
for score in scores.values():
    print(score)  # 85, 92, 78

# Duyệt key-value cùng lúc
for name, score in scores.items():
    print(f"{name}: {score} điểm")

# Output:
# An: 85 điểm
# Bình: 92 điểm
# Cường: 78 điểm

enumerate() — index và value cùng lúc​

shopping_list = ["táo", "chuối", "xoài", "cam"]

# Cách KHÔNG nên làm
for i in range(len(shopping_list)):
    print(f"{i+1}. {shopping_list[i]}")

# Cách PYTHONIC — dùng enumerate
for index, item in enumerate(shopping_list, start=1):
    print(f"{index}. {item}")

# Output:
# 1. táo
# 2. chuối
# 3. xoài
# 4. cam
# Ứng dụng: tìm vị trí phần tử thỏa điều kiện
scores = [78, 92, 65, 88, 71]

for i, score in enumerate(scores):
    if score < 70:
        print(f"Học sinh vị trí {i} cần cải thiện: {score} điểm")

# Output: Học sinh vị trí 2 cần cải thiện: 65 điểm

zip() — duyệt 2 list song song​

names = ["An", "Bình", "Cường"]
scores = [85, 92, 78]
grades = ["Giỏi", "Xuất sắc", "Khá"]

# Duyệt 2 list cùng lúc
for name, score in zip(names, scores):
    print(f"{name}: {score}")

# Output:
# An: 85
# Bình: 92
# Cường: 78

# Duyệt 3 list cùng lúc
for name, score, grade in zip(names, scores, grades):
    print(f"{name}: {score} — {grade}")
# zip dừng ở list ngắn nhất
a = [1, 2, 3, 4, 5]
b = ["x", "y", "z"]

for x, y in zip(a, b):
    print(x, y)

# Output:
# 1 x
# 2 y
# 3 z   ← dừng ở đây vì b chỉ có 3 phần tử
Tạo dict từ 2 list
names = ["An", "Bình", "Cường"]
scores = [85, 92, 78]

score_dict = dict(zip(names, scores))
print(score_dict)
# Output: {'An': 85, 'Bình': 92, 'Cường': 78}

while loop​

# Lặp khi điều kiện còn đúng
count = 0
while count < 5:
    print(f"Lần {count + 1}")
    count += 1

# Output:
# Lần 1
# Lần 2
# Lần 3
# Lần 4
# Lần 5

Ứng dụng thực tế: Nhập liệu có validation​

while True:
    user_input = input("Nhập điểm (0-10): ")
    try:
        score = float(user_input)
        if 0 <= score <= 10:
            break  # Thoát khỏi vòng lặp khi nhập đúng
        else:
            print("Điểm phải từ 0 đến 10. Thử lại.")
    except ValueError:
        print("Vui lòng nhập số. Thử lại.")

print(f"Điểm đã nhập: {score}")

break, continue, else trong loop​

break — thoát khỏi vòng lặp​

students = ["An", "Bình", "Cường", "Dung", "Em"]
target = "Cường"

for student in students:
    if student == target:
        print(f"Tìm thấy: {student}")
        break  # Dừng ngay, không duyệt tiếp
    print(f"Đang kiểm tra: {student}")

# Output:
# Đang kiểm tra: An
# Đang kiểm tra: Bình
# Tìm thấy: Cường

continue — bỏ qua iteration hiện tại​

scores = [85, -1, 92, -1, 78, 65, -1, 88]
# -1 nghĩa là học sinh vắng mặt

valid_scores = []
for score in scores:
    if score == -1:
        continue  # Bỏ qua điểm -1
    valid_scores.append(score)

print(valid_scores)  # Output: [85, 92, 78, 65, 88]
print(f"Điểm TB: {sum(valid_scores) / len(valid_scores):.1f}")
# Output: Điểm TB: 81.6

else trong loop — ít người biết!​

# else chạy khi loop kết thúc tự nhiên (không bị break)
students = ["An", "Bình", "Dung"]
target = "Cường"

for student in students:
    if student == target:
        print(f"Tìm thấy: {target}")
        break
else:
    # Chỉ chạy nếu loop không bị break
    print(f"Không tìm thấy học sinh: {target}")

# Output: Không tìm thấy học sinh: Cường

List comprehension — pythonic way​

List comprehension là cú pháp ngắn gọn để tạo list từ iterable.

# Cú pháp: [biểu_thức for phần_tử in iterable]

# Cách thông thường
squares = []
for i in range(1, 6):
    squares.append(i ** 2)

# List comprehension — ngắn hơn, pythonic hơn
squares = [i ** 2 for i in range(1, 6)]
print(squares)  # Output: [1, 4, 9, 16, 25]

List comprehension với điều kiện​

scores = [85, 45, 92, 58, 78, 30, 95, 62]

# Lấy các điểm đạt (>= 60)
passed = [s for s in scores if s >= 60]
print(passed)  # Output: [85, 92, 78, 95, 62]

# Xếp loại từng điểm
grades = ["Đậu" if s >= 60 else "Rớt" for s in scores]
print(grades)
# Output: ['Đậu', 'Rớt', 'Đậu', 'Rớt', 'Đậu', 'Rớt', 'Đậu', 'Đậu']

Dict comprehension và Set comprehension​

names = ["An", "Bình", "Cường"]
scores = [85, 92, 78]

# Dict comprehension
score_dict = {name: score for name, score in zip(names, scores)}
print(score_dict)  # Output: {'An': 85, 'Bình': 92, 'Cường': 78}

# Chỉ lấy học sinh điểm >= 80
top_students = {name: score for name, score in score_dict.items() if score >= 80}
print(top_students)  # Output: {'An': 85, 'Bình': 92}

# Set comprehension — tự động loại duplicate
raw_scores = [85, 92, 85, 78, 92, 65]
unique_scores = {s for s in raw_scores}
print(unique_scores)  # Output: {65, 78, 85, 92}
Khi nào không dùng comprehension

Comprehension tốt cho biểu thức đơn giản. Nếu logic phức tạp (nhiều điều kiện, nhiều dòng), dùng for loop thông thường để dễ đọc hơn.

Pitfalls thường gặp​

Pitfall 1: Infinite loop​

# SAI — quên tăng biến đếm → vòng lặp vô tận
count = 0
while count < 10:
    print(count)
    # count += 1  ← quên dòng này → chạy mãi mãi!

# Luôn đảm bảo điều kiện sẽ False sau một số bước

Pitfall 2: Sửa list trong khi đang duyệt​

# SAI — bỏ phần tử trong khi đang duyệt gây ra kết quả bất ngờ
scores = [85, 45, 92, 58, 78]
for score in scores:
    if score < 60:
        scores.remove(score)  # NGUY HIỂM!

print(scores)  # Output: [85, 92, 58, 78] — 58 không bị xóa!

# ĐÚNG — tạo list mới
scores = [85, 45, 92, 58, 78]
scores = [s for s in scores if s >= 60]
print(scores)  # Output: [85, 92, 78]

# Hoặc duyệt bản sao
for score in scores[:]:  # scores[:] tạo shallow copy
    if score < 60:
        scores.remove(score)

Pitfall 3: Dùng index khi không cần​

students = ["An", "Bình", "Cường"]

# KHÔNG PYTHONIC — dùng index không cần thiết
for i in range(len(students)):
    print(students[i])

# PYTHONIC — duyệt trực tiếp
for student in students:
    print(student)

# Cần index? Dùng enumerate
for i, student in enumerate(students):
    print(f"{i}: {student}")

Bài tập​

Bài 1. Cho danh sách điểm học sinh: [78, 92, 65, 88, 71, 95, 55, 84]. Dùng list comprehension để:

  • Tạo list điểm >= 70
  • Tạo dict {điểm: xếp_loại} (>=80: Giỏi, >=70: Khá, còn lại: TB)

Bài 2. Viết chương trình tính bảng cửu chương từ 1 đến 9 bằng nested for loop. Định dạng đẹp, căn cột.

Bài 3. Viết hàm find_duplicates(lst: list) -> list tìm các phần tử xuất hiện nhiều hơn 1 lần trong list, trả về list các phần tử trùng (không trùng lặp trong kết quả).

Bài 4. Viết chương trình mô phỏng giỏ hàng: user nhập tên sản phẩm và giá, nhập "xong" để kết thúc. Sau đó in danh sách sản phẩm và tổng tiền. Dùng while True với break.